Zmiana Prawa. Filozoficzna Legisprudencja
Ustawodawstwo jest niezwykle ważne dla współczesnych demokracji, ponieważ demokratyczne
systemy prawne podlegają współcześnie szybkiej i wielokierunkowej dynamice. Istnieje wiele
procesów socjologicznych, technologicznych, ideologicznych lub czysto politycznych, które
skutkują nowelizacją i transformacją prawa. Zmianę prawa najlepiej zrozumieć z perspektywy
filozofii politycznej. Może ona być wykorzystana jako narzędzie interpretacyjne do zrozumienia
trwających procesów zmian, a także ich wyników, takich jak nowe prawa, interpretacje
sędziowskie lub zmiany konstytucji. Najważniejszym przedmiotem zainteresowania jest
jednakowoż legislacja. Podstawowe pytanie brzmi: co sprawiło, że ustawodawstwo stało się tak
ważne dla współczesnego prawa i co się stało ze współczesnym ustawodawstwem, że starożytna
grecka metafora prawa jako odwiecznego, niezmiennego porządku kosmicznego przekształca się
we współczesnym społeczeństwie demokratycznym we własne przeciwieństwo? W filozofii
politycznej można wyróżnić dwa fundamentalne stanowiska dotyczące kwestii zmiany prawa. Po
pierwsze, stanowisko deterministyczne, w ramach którego zadaniem prawodawcy jest
odtwarzanie i odkrywanie wzorców normatywnych tak ostrożnie, jak to możliwe. Po drugie,
stanowisko kreacjonistyczne, w którym prawodawca odgrywa aktywną rolę, polegającą na
tworzeniu norm prawnych. We współczesnych demokracjach zdecydowanie dominuje to ostatnie
podejście. W kolejnych publikacjach uczestnicy badają zarówno procesy historyczne,
uzasadnienie filozoficzne i praktyczne konsekwencje prawodawstwa, jak i dynamikę zmian
prawa.
Badania naukowe w tym nurcie zostały wsparte finansowo przez Narodowe Centrum Nauki w
ramach projektu „Normatywne modele politycznej legitymizacji zmiany prawa w państwie
demokratycznym”, nr projektu 2015/19/B/HS5/02522.
Publikacje
Monografie:
Chmielinski M., Kreacja prawa: prawodawstwo między społeczną użytecznością a rozumną
zgodą, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2024;
Chmielinski M., Rupniewski M. (eds.), The Philosophy of Legal Change: Theoretical
Perspectives and Practical Processes, Routledge, London New York 2020.
Journal articles:
Chmieliński M., „Filozofia polityczna jako narzędzie badania prawa”, Przegląd Sejmowy 170,
3, 2022;
Chmieliński, M., Rupniewski, M. “Justification of Legal Change: In Search for a Model of
Neutrality”, Studia Iuridica Lublinensia, 30, 2021.
Rozdziały w monografiach:
Chmieliński M., “Introduction: Legal Change and Political Philosophy”, in: Chmieliński M.,
Rupniewski M. (eds.) The Philosophy of Legal Change: Theoretical Perspectives and
Practical Processes , Routledge, London New York, 2020;
Chmieliński M., “Legal “Determinism” or/and Legal “Creationism”? Conservative-
communitarian versus Contractarian Approaches to Legal Change”, in: Chmieliński M.,
Rupniewski M. (eds.) The Philosophy of Legal Change: Theoretical Perspectives and
Practical Processes , Routledge, London New York, 2020;
Chmieliński M., “Economism, Voluntarism, and Materialist Historicism: Three Faces of the
Marxist Instrumental Approach to Legal Change”, in: Chmieliński M., Rupniewski M. (eds),
The Philosophy of Legal Change: Theoretical Perspectives and Practical Processes ,
Routledge, London New York, 2020;
Chmieliński M., „Prawo we współczesnej teorii publicznego wyboru” (The Law in
Contemporary Public Choice Theory), in: Filozofia polityczna w Polsce i na świecie po 1989
r., J. Miklaszewska (ed.), Kraków, 2011;
Rupniewski, M., “Public Reason, Background Culture, And The Justification of Legal
Change”, in: Chmieliński M., Rupniewski M. (eds), The Philosophy of Legal Change: Theoretical Perspectives and Practical Processes , Routledge, London New York, 2020;
Rupniewski, M. Natural Law Ethics And The Issue of Legal Change, in: Chmieliński M.,
Rupniewski M. (eds), The Philosophy of Legal Change: Theoretical Perspectives and
Practical Processes , Routledge, London New York, 2020;
Rupniewski, M., “Conclusion: The Philosophy of Legal Change As a Research Method”, in:
Chmieliński M., Rupniewski M. The Philosophy of Legal Change: Theoretical Perspectives and Practical Processes , Routledge, London New York, 2020.
Rupniewski, M., „Elementy kreacjonizmu i determinizmu prawnego w nowelizacji KPC z 4
lipca 2019 r.”, [w:] S. Cieślak (ed.), Założenia aksjologiczne nowelizacji KPC z 4 lipca 2019 r.
Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2020.
