Godność człowieka w prawie
Głównym celem naukowym w tym nurcie badań jest refleksja nad godnością człowieka jako kategorią
prawną, a także nad filozoficznymi podstawami tejże kategorii prawnej. Punktem wyjścia była
identyfikacja szczególnego miejsca godności, które uzyskuje ona rozmaitych porządkach prawnych, jak
również wzrastające zainteresowanie godnością w orzecznictwie sądowym. Najważniejszą pozycją
książkową dla tego nurtu badań jest monografia Michała Rupniewskiego, „Human Dignity and the
Law: A Personalist Theory” (Routledge 2022), która dostarczyła opracowania personalistycznego
pojęcia godności, co stało się podstawą dalszych badań. Najważniejszym rezultatem dotychczasowych
badań było sformułowanie personalistycznego pojęcia godności jako kosmopolitycznej zasady
prawnej.
Patrząc na rzecz w szerszym kontekście społeczno-cywilizacyjnym, badania nad godnością są bardzo
istotne ze względu na kryzys liberalnej demokracji czy kryzys systemu praw człowieka. Oba te kryzysy
łączą się z jeszcze jednym – kryzysem zaufania do prawa. Kolejnym zagadnieniem, które domaga się
nowego spojrzenia przez pryzmat godności, jest rewolucja cyfrowa oraz coraz częstsze
wykorzystywanie sztucznej inteligencji do podejmowania prawnie relewantnych decyzji, również
przez władze publiczne. Nowe powiązanie prawa z osobowym wymiarem człowieka może stanowić
koncepcyjne podstawy do przezwyciężenia tego rodzaju wyzwań, transformacji i kryzysów.
Personalistyczna teoria godności intepretuje prawo i praktyki prawne przede wszystkim jako wyraz
szczególnego rodzaju szacunku do osób ludzkich (także ich autonomii i sprawstwa), co nakłada daleko
idące zobowiązania na władze publiczne stanowiące i stosujące prawo.
Badania naukowe w tym nurcie zostały wsparte przez Narodowe Centrum Nauki w ramach projektu
UMO-2016/23/D/HS5/02400, „Godność człowieka jako podstawowa wartość prawa: eksplikacja
personalistyczna” (projekt zakończony)
Publikacje
M. Rupniewski, Human Dignity and the Law: A Personalist Theory, Abington and New York, Routledge 2022
M. Rupniewski, “Human Dignity as Law’s Foundation: An Outline for a Personalist Jurisprudence”, in:
The Inherence of Human Dignity Dignity Volume I: Foundations of Human Dignity, edited by Barry
Busey and Angus Menuge, Anthem Press, 2021.
M. Rupniewski, „Ujęcie solidarności w ‘Osobie i czynie’ Karola Wojtyły. Analiza krytyczna i próba
rozwinięcia”, Myśl Polityczna 4(10), 2021.
M. Rupniewski, “Rewolucja cyfrowa jako problem etyczny”, Przegląd Nauk Ekonomicznych 27, 2017.
M. Rupniewski, “Understanding Fundamental Rights: The Role of Conscience”, Supreme Court Law
Review, Second Series, V.113, 2023.
M. Rupniewski, „W stronę personalistycznej doktryny prawnej. Implikacje antropologii i etyki
Tadeusza Stycznia SDS i kard. Karola Wojtyły dla nauki prawa”, Ethos 1 (149), 2025
Media
Michał Rupniewski w programie OFF Czarek w Radiu TOK FM
