Dystrybucjonizm, katolicka nauka społeczna i cywilizacja łacińska.
Prawo w granicach oraz w służbie natury ludzkiej
Społeczeństwo cechujące się powszechnym dostępem do dóbr materialnych pozostaje postulatem niespełnionym we współczesnym świecie, w którym to koncentracja kapitału zachodzi na niespotykaną dotąd skalę. Zagadnienie okazuje się tym bardziej istotne, im dokładniej zbadana zostaje natura instytucji własności prywatnej i jej znaczenia dla dobrego, czy innymi słowy – cnotliwego życia ludzkiego.
Wysiłek na rzecz tego dociekania podjęli Hilaire Belloc i Gilbert Keith Chesterton, dwóch angielskich myślicieli katolickich, którzy w pierwszej połowie XX wieku wydali na świat koncepcję ustroju ekonomicznego znanego jako dystrybucjonizm. Doktryna ta zakłada podporządkowanie systemu politycznego i prawnego celowi możliwie szerokiej dystrybucji własności prywatnej, która jako jedyna stanowi gwarancję wolności ekonomicznej – a tym samym urzeczywistnienie godności ludzkiej w skali indywidualnej oraz dobra wspólnego w perspektywie całego społeczeństwa.
Wizja ta zakłada nie tylko postulaty ustrojowe, ale także warunek konieczny powszechnego uznania obiektywnej moralności, która wyklucza ściśle materialistyczne postrzeganie ludzkiej egzystencji. Tym samym ukazuje się szerszy kontekst przedstawionej doktryny, która bezpośrednio czerpie z nauczania Kościoła katolickiego (przede wszystkim katolickiej nauki społecznej); pośrednio zaś z dorobku filozoficznego całej ludzkości.
Takie przedstawienie zagadnienia inspirację odnajduje w pismach polskiego uczonego, Feliksa Konecznego, autora oryginalnej koncepcji Cywilizacji, a szczególnie Cywilizacji Łacińskiej – wzorcowego jego zdaniem społeczeństwa, będącego owocem działania chrześcijaństwa na gruncie greckiej filozofii i prawa rzymskiego. Klarownym przykładem zasadności zastosowania takiej metody w kontekście dystrybucjonizmu jest porównawcze odwołanie się do pism Arystotelesa – traktujących o znaczeniu własności prywatnej dla praktykowania cnót; a także o możliwie najlepszym ustroju politycznym, który zdaniem Stagiryty powinien być oparty na stanie średnim.
Celem moich badań jest określenie ogólnych i szczegółowych cech takiego systemu polityczno-prawnego (obecnie szczególnie w kontekście przywołanego udostępnienia własności), który w istocie swej oparty jest na fundamencie prawa naturalnego wyłożonego w myśli Doktora Anielskiego, Świętego Tomasza z Akwinu. W tej to perspektywie prawidłowo rozumiane prawo pozytywne (ludzkie) działać musi w granicach i w służbie prawa naturalnego – które jest uczestniczeniem stworzenia rozumnego (czyli człowieka) w odwiecznym, uniwersalnym porządku. Tylko takie widzenie rzeczy daje gwarancję osadzenia ludzkiego działania w obiektywnie prawdziwej rzeczywistości, tym samym umożliwiając wszelkim wysiłkom wydawanie realnie dobrych owoców.
Moja działalność naukowa w tym przedmiocie zaowocowała opracowaniem dysertacji doktorskiej w Szkole Doktorskiej Nauk Społecznych Uniwersytetu Łódzkiego w dyscyplinie nauk prawnych. Tytuł pracy, z powodzeniem przeze mnie obronionej w czerwcu 2024 roku, brzmi: Dystrybucjonizm Hilaire Belloca i Gilberta Keitha Chestertona. Katolicka nauka społeczna przeciwko błędom kapitalizmu i socjalizmu.
Publikacje
Boruta Paweł, Tulejski Tomasz, Poza kapitalizmem i socjalizmem. Dystrybucjonizm jako alternatywa wobec materialistycznego postrzegania ludzkiej egzystencji, Studia Prawno-Ekonomiczne, t. CIV, 2017, s. 27-44.
Boruta Paweł, Trzy oblicza własności. O roli własności prywatnej w systemie społeczno-ekonomicznym na podstawie twórczości H. Belloca oraz G.K. Chestertona, Studenckie Zeszyty Naukowe 2018, Vol. XXI, nr 38, s. 21-32.
Boruta Paweł, Św. Tomasz z Akwinu w służbie Wielkiego Narodu. Zarys myśli ekonomicznej i politycznej Adama Doboszyńskiego, Studia Prawnicze i Administracyjne 28 (2) 2019, s. 3-10.
Boruta Paweł, U kresu drogi do państwa niewolniczego. Krytyka socjalizmu w twórczości Hilaire Belloca i Gilberta Keitha Chestertona, Studia Prawno-Ekonomiczne, t. CX, 2019, s. 37-52.
Boruta Paweł, Cywilizacja zagrożona rozpadem. Wpływ reformacji na ustrój ekonomiczny Europy według Hilaire Belloca, Studia Prawno-Ekonomiczne, t. CXII, 2019, s. 11-26
Boruta Paweł, Własność i cywilizacja łacińska. Dystrybucjonizm w myśli polityczno-prawnej Feliksa Konecznego, Studia Prawno-Ekonomiczne, t. CXXVI, 2023, s. 9-25.
Boruta Paweł, Własność a autonomia jednostek i społeczności - perspektywa dystrybucjonizmu, [w:] Szpoper Dariusz, Dąbrowski Przemysław (red.): Suwerenność, autonomia i podmiotowość, 2023, Sopot, Wydawnictwo Arche Marek Tokarczyk, s. 46-53.
